Zeeuwse landschap

Een voormalig eilandenrijk dat door bruggen, dammen en dijken steeds meer uit z'n isolement wordt verlost. Sommige Zeeuwen zetten vraagtekens bij deze moderne ontwikkelingen, maar de toeristische industrie vaart er wel bij. Surfers, zeilers en badgasten stromen in steeds grotere aantallen toe. Toch heeft Zeeland meer te bieden dan zee, zon en zand: historische steden, weidse polders en ongeschonden boerendorpjes.

Een delta is een gebied waarin een rivier via allerlei vertakkingen in zee uitmondt. Een groot deel van Nederland ligt in zo'n delta: het driestromenland van Rijn, Maas en Schelde. Vooral in het zuidwesten van ons land is de typische deltavorm goed te herkennen. Lange tijd was het mondingsgebied van de grote rivieren een modderig, bijna onbegaanbaar landschap met hier en daar een eiland. Vanaf het jaar 900 vestigden de eerste mensen zich op de hoger gelegen eilanden. Om hun woongebieden tegen overstromingen te beschermen, legden de bewoners ringdijken rond de eilanden. In de Yerseke Moer op Zuid-Beveland is dit 'oudland' nog het best te herkennen. Rond 1200 begon men met het veroveren van 'nieuwland' op de zee. Stukje bij beetje werden drooggevallen stukken land ingepolderd en door dammen met elkaar verbonden. Zo ontstond een mozaïek van polders met ongelijke lapjes grond. Nog later deed de molen zijn intrede en konden inpolderingen grootschaliger worden aangepakt. Zeearm na zeearm werd drooggelegd en grote polders met een rechthoekige verkaveling kwamen beschikbaar voor de landbouw.

Maar de zee is nooit verslagen. Door de eeuwen heen teisterden zware stormvloeden de kust en verdwenen complete polders en dorpen onder water. Het Verdronken Land van Saeftinge in Zeeuws-Vlaanderen is zo'n ondergelopen gebied. In 1570 maakte de Allerheiligenvloed in één klap een einde aan de vruchtbare polder en de kleine dorpjes. Nu is Saeftinge een belangrijk natuurreservaat, waar tweemaal daags het vloedwater via geulen en prielen binnendringt. Toch was het niet altijd de zee die het land onder water zette. Ook de mens heeft de dijken diverse keren doorgestoken om een vijand te verdrijven. Door de strategische ligging was Zeeland namelijk vaak het toneel van strijd: vestingstadjes als Hulst en Sluis en het grote aantal forten in Zeeuws-Vlaanderen getuigen daar nog van. De laatste opzettelijke dijkdoorbraak vond plaats in 1944, toen de Britten de dijken bij Vlissingen en Westkapelle bombardeerden. Het water stroomde Walcheren binnen en de Duitse troepen waren gedwongen zich over te geven.

In 1953 werd Zeeland het laatst getroffen door een watersnoodramp. In totaal kwamen 1835 mensen om; duizenden huizen werden verwoest en 150.000 hectare landbouwgrond stond onder water.

Spoedig na de ramp van 1953 werd de deltacommissie ingesteld. Deze adviseerde alle zeearmen af te sluiten, behalve de Westerschelde; die moest open blijven voor de scheepvaart. Sindsdien zijn er veel imposante dammen, dijken en sluizencomplexen aangelegd. De kroon op de deltawerken is de Oosterscheldedam. Er is hier gekozen voor een stormvloedkering met afsluitbare kleppen, die alleen bij zwaar weer worden afgesloten. Op het voormalige werkeiland Neeltje Jans ligt nu de grootste toeristische attractie van Zeeland, waar bezoekers de Oosterscheldekering met zijn reusachtige schuiven van dichtbij kunnen bekijken.

De deltawerken brachten Zuidwest-Nederland de beloofde veiligheid, maar hadden nog meer ingrijpende gevolgen. Waar de zeearmen veranderden in getemde zoetwatermeren, kregen de visserij en de mossel- en oesterteelt zware klappen te verwerken. Maar bovenal hebben de dammen en bruggen het isolement van Zeeland doorbroken.

Het Zwin en het Verdronken Land van Saeftinge trekken veel liefhebbers van bijzondere natuur. Ook cultureel en historisch gezien valt er in Zeeland genoeg te beleven. Gaat u maar eens wandelen door het centrum van Veere of Goes, of langs de prachtige boulevard van Vlissingen of de monumentale panden in Middelburg.

Het toerisme is een van de grote winnaars van de nieuwe toegangswegen. Kustplaatsjes als Cadzand, Domburg en Renesse worden tegenwoordig niet meer door water, maar door toeristen overstroomd; vissersboten en handelsschepen hebben in de havens plaatsgemaakt voor zeilboten en surfplanken. De nieuwste attractie van Renesse is het doe- en activiteitencentrum Ecoscope waar het milieu centraal staat.